August 29, 2021, Sun, 01:08:27
By इ. पी.पी. अधिकारी, काठमाडौं, (SND)
गुरुजी श्री मंगलदासजी महाराज
गुरुजी श्री मंगलदासजी महाराज
Share on email
Share on print
Share on telegram
Share on pinterest
Share on facebook
Share on twitter
Share on whatsapp
गुरुजी श्री मंगलदासजी महाराज
गुरुजी श्री मंगलदासजी महाराज
By इ. पी.पी. अधिकारी, काठमाडौं, (SND)
2021-08-28
गुरुजी श्री मंगलदासजी महाराज

Shree Navatan Dham (SND)

गुरुजी श्री मंगलदासजीको महाराज जन्म इलाम जिल्ला भएको थियो ।
गुरुजी श्री मंगलदासजीको जन्म वि.सं. १९५३ मा पिता श्री कल्याणदास र माता श्री नर्वदा सापकोटाको कोखबाट भएको हो । उहाँको जन्म नेपाल अधिराज्यको प्राकृतिक सुन्दरताले शोभायमान, सूर्यको पहिलो किरणले प्रकाशित गर्ने धेरै सन्त महन्तहरूको जन्म स्थल पूर्व इलाम जिल्लाको मेहेलबोटे गाउँमा भएको हो । शीर्षस्थ विद्वान्‌ पीताम्बरदासजी महामति प्राणनाथको सिद्धान्त शिरोधार्य गरी यत्रतत्र ज्ञानोपदेश दिदै भ्रमण गर्ने महान्‌ व्यक्ति हुनुहुन्थ्यो । उहाँबाटै सपरिवार दीक्षा मन्त्र गुरुजीले प्राप्त गर्नुभयो । पाँच वर्षको उमेरमा उहाँका पिताको धामगमन हुनगयो ।

त्यसपछि माताजीले आफ्ना नाबालकहरूको लागि दुःख पूर्ण समय बिताउनु भएछ । परमात्माप्रति उहाँ पूर्ण विश्वास राख्नु हुन्थ्यो । एकदिन राति आमा रोएको आवाजले मंगलदासको निद्रा भंग भइ आँखा खुलेछ। आमाको दुःखको कारण थाहा पाएर त्यो ठाउँ छोडी अर्कै ठाउँ जानुपर्छ भन्नुभएछ । मातामा ६ वर्षे बालकको सारगर्भित कुरा सुनेर आश्चर्य चकित हुनाको साथै मनमा भरोसा पनि जागेछ। सज्जनको सहायताले बसेको ठाउँबाट केही दिनमा तेजपुर आसाम पुग्दा रंगीदास महाराजजीसित भेट भएछ । त्यहीँ महाराज पीताम्बरदासजीसित पनि भेट भएछ र श्रीकृष्ण प्रणामी धर्ममा दीक्षित हुनुभएछ ।

चार वर्षको उमेरमा पिताको स्नेह गुमाउनु भएका मंगलदासले १२ वर्षको उमेरमा वैराग्य भेश लिनुभएर विभिन्न मन्दिर तथा साधु सन्त महात्माहरूको सत्संग गर्दै चारधाम (बद्री, केदार, द्वारका, जगन्नाथ र रामेश्वर)को ४ वर्षे पैदल यात्रा गर्नुभएछ ।

सद्गुरु देवचन्द्रजी तथा महामति प्राणनाथज्यूबाट निःसृत श्रीकृष्ण प्रणामी धर्म अहिंसावादी, लागू दुर्व्यसनबाट टाढा रहने, आत्मकल्याणका निमित्त पूर्ण ब्रह्म परमात्मा श्रीकृष्णमा अनन्य भक्ति गर्ने, सेवा भावी र सर्वधर्म समभावी सम्प्रदाय हो, यस धर्ममा जातजाति र ठूलो सानोको भेदभाव रहँदैन भन्ने कुराको बोध मंगलदासजीलाई भएछ।

पछि फेरि माता नर्वदाले भेटेर पद्मावती पुरीधाममा जानुभएछ । ४० वर्षको उमेरमा फेरि आफ्नो जन्मस्थल आउनु भएछ । नेपालमा राणाकालमा श्रीकृष्ण प्रणामी धर्मको पालनामा प्रतिबन्ध थियो र नमानेमा ६ वर्षसम्म कैद गरिने कानून थियो । त्यसैले उहाँले कालिम्पोङलाई आफ्नो कर्मक्षेत्र बनाउनुभयो र नेपाल, भारत, सिक्किम, भूयानमा आध्यात्मिक जागनी एवं समाज सेवाको काम प्रारम्भ गर्नु भयो ।

धर्मको नाममा पशुपक्षीको बली दिने प्रथा, जातपातका आधारमा गरिने भेदभाव र छुवाछुत जस्ता कुरीतिहरू तथा कर्मकाण्ड मात्रलाई धर्म मान्ने चलन रहेको क्षेत्रमा विभेद हटाउन गुरुजी लागि पर्नुभएको हो । उहाँले विभिन्न जातजाति, भाषाभाषी जनतामा आध्यात्मिक जागरणको लागि मन्दिर निर्माण गर्ने, नारी शिक्षामा जोड दिन कन्या पाठशाला खोल्ने, अनाथ बालबालिकाको लागि सेवा आश्रम सञ्चालन गर्ने, गौशाला, निःशुल्क औषधालय र सेवामुलक यस्ता धेरै कार्य गर्नुभयो । मानव कल्याण, देश सेवा र समाज सेवा, जीवनको लक्ष्य हुनुपर्छ भन्ने विश्वासका साथ उहाँ कर्मक्षेत्रमा लाग्नुभयो । उहाँ धार्मिक साहित्यका प्रचारक आध्यात्मिक ज्ञानको वैज्ञानिक तथा व्यवहारिक प्रयोग कर्ता र जीव हिंसाका कट्टर विरोधी हुनुहुन्थ्यो । उहाँका सेवा मुलक कार्यहरू निम्न प्रकारका थिए–

१) मन्दिर, सत्संग भवन, प्रार्थना भवनको निर्माण र सञ्चालनद्वारा आध्यत्मिकताको विकास गर्नु।२) विद्यालयको स्थापना गरेर शिक्षाको प्रचार गर्नु, विशेष रूपमा नारी शिक्षाको महत्व कायम गर्नु । ३) बृद्ध आश्रमको स्थापना गरेर वृद्धहरूको सम्मान र सेवा गर्नु । ४) संस्कृत विद्यालयको स्थापना गरेर हिन्दू धर्म संस्कृति र संस्कृतको सम्बर्द्धन गर्नु । ५) अस्पतालको स्थापना र संचालनद्वारा जनस्वास्थ्यको रक्षा गर्नु। ६) धार्मिक साहित्यको लेखन र प्रकाशनद्वारा धार्मिक जनचेतना जागृत गर्नु । ७) धार्मिक प्रचारकहरू तयार गरेर भावी पिंढीलाई धर्मको विकासमा अघि बढाउनु । ८) बाइजुराज संघ । युवा संघ गठत गरेर महिला र युवालाई संगठित रूपमा धार्मिक सेवामा लगाउनु । ९) भागवत र गीताका माध्यमबाट धर्म संस्कृतिको रक्षा गर्नु । १०) तारतमवाणीको तालिम र गायनको परिपाटी कायम गरी महामति प्राणनाथको सन्देश व्यापक बनाउनु । ११) महिला र युवा प्रचारकलाई व्यासासनमा बसाएर नारी र युवालाई समान अधिकारको बोध गराउनु । १२) अनाथहरूको संरक्षण गरी मातापिताको स्नेह दिनु र शिक्षित बनाउनु । १२) समय र श्रमलाई सधैं महत्त्व दिनु । १४) सादगी र सरल जीवनयापन गर्नु गराउनु । १५) जटिलशास्त्रीय गाँठोलाई सरल भाषामा फुकाइदिनु ।

उहाँले आत्म सोपान, प्रार्थना पुष्पाञ्जली, अन्तर्दूष्टि, मंगलसुक्ति र अन्य धार्मिक कृतिहरूकोरचना गर्नुभएको छ। ८९ वर्षको लामो जीवन यात्रामा समाजका सबै तह, वर्ग र सम्प्रदायहरूबाट उहाँ सम्मानित हुनुहुन्छ। उहाँको स्मृतिमा कालिम्पोङमा मंगलधाम र मेहेलबोटे इलाममा मंगल मन्दिर निर्माण भएका छन्‌ । गुरुजी मंगलदास, क्रषि, मुनि र महात्माको तपोभूमि नेपालको गौरव हुनुहुन्छ। उहाँको यश युग युगसम्म फैलिरहनेछ ।
Enable Notifications    Subscribe No thanks