August 8, 2021, Sun, 07:08:21
By डा. छविलाल गजुरेल, काठमाडौं, (SND)
गुरूवर दीप्तजङ्ग सिंजापतिं
गुरूवर दीप्तजङ्ग सिंजापतिं
Share on email
Share on print
Share on telegram
Share on pinterest
Share on facebook
Share on twitter
Share on whatsapp
गुरूवर दीप्तजङ्ग सिंजापतिं
गुरूवर दीप्तजङ्ग सिंजापतिं
By डा. छविलाल गजुरेल, काठमाडौं, (SND)
2021-08-08
गुरूवर दीप्तजङ्ग सिंजापतिं

Shree Navatan Dham (SND)

दीप्तजङ्ग सिजापति एक सम्पन्न परिवारमा जन्मिनु भएको क्थियो । बलवान समयले ठूलो परिवर्तन ल्याइदियो । उहाँले बाल्यावस्थामा नै आफ्ना माता पिता गुमाउनु भयो । उहाँको पिताजी झाडा वान्ता लागेर बित्नु भयो । त्यसबेला अहिलेको जस्तो औषधि सती उपचारको सुविधा थिएन । माता पिताको देहान्त पछि उहाँको पैत्रिक सम्पत्ति पनि अरूले नै हडप गरे । उहाँ र उहाँकी दिदी टुहुरा भए | दीप्तजङ्गकी दिदीको उमेर पुगेपछि उनको विवाह मावलीले गराइदिए । एउटी छोरी जन्मेपछि उनका पतिको पनि मृत्यु भयो । विधवा बनेकी दिदी आफ्नो भाइ दीप्तजङ्गसङ्गै बस्न आइन्‌ । उहाँ दिदीसँगै आफ्ना मामा पर्ने दीर्घराज खत्रीको शरणमा पुग्नुभयो । मामा दीर्घराज एक प्रतिष्ठित व्यक्ति हुनुहुन्थ्यो । तात्कालिन राणा शासनमा उहाँ आर्मी तर्फको नायब सुब्बासम्म हुनुभयो । ना.सु. दीर्घराजले आफ्ना भानिज दीप्तजङ्गलाई अलिकति बारी र खेत कमाउन दिएर एउदा सानो एकनाले घर बनाएर आफ्नो कोटेश्वरको घर नजिक बस्ने प्रबन्ध मिलाइ दिनुभयो । दीप्तजङ्गको उमेर पुगेपछि उहाँलाई जङ्गी अड्डामा जागिर पनि मिलाइ दिनुभयो । यसरी मामाको सहायताबाट दीप्तजङ्ग सिजापतिको गुजारा चल्न थाल्यो ।

जागिरे अवस्थामा रहँदा दीप्तजङ्ग प्रतिदिन कोटेश्वरबाट हिँडेर सुनधारा नजिकको जङ्गी अड्डामा पुग्नुहुन्थ्यो । त्यत्तिखेर काठमाडौंमा सवारीका साधन थिएनन्‌ । राणा र शाह खलकले मात्र कहिले काँही मोटर गाडी चढेको देखिन्थ्यो । बिजुली अड्डाका लरी भने यता उता गर्थे । सरकारी जागिरमा रहेकै बेलादेखि दीप्तजङ्गमा आध्यात्मिक चेतनाको स्फूरण भयो । उहाँ जागिरको समयपछि सत्संग गर्न थाल्नुभयो । जहाँ जहाँ भागवत कथा, कोर्तन, भजन, प्रवचन हुन्थे त्यहाँ त्यहाँ उहाँ जसरी पनि पुग्नु हुन्थ्यो । ‘घर आइपुग्दा रात पर्थ्यो । टुँडिखेल, सुनधारादेखि कोटेश्वरसम्मको बाटोमा बानेश्वर व्यारेक (हालको अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र)सम्म कच्चा सडक थियो तैपनि बाटो दिउसै सुनसान हुन्थ्यो । वानेश्वर व्यारेकदेखि कोटेश्वरसम्मको बाटो भने गोरेये मात्र थियो । बीचमा बाग्मति नदी तर्नु पर्दथ्यो । वर्षाकालमा त्यो बाटो हिँडी नसक्नु हुन्थ्यो । बाढी आएको खोलो तर्नु र घुँडासम्म आउने हिलो बाटो पार गर्नु अत्यन्त कठिन थियो । यस्तो परिस्थितिलाई पनि झेल्दै उहाँ सत्संग गरेर राति राति फर्कनु हुन्थ्यो ।

यस्तो सत्संगको सिलसिलामा उहाँ एक दिन प्रणामी विद्वान्‌ पं, कमलप्रसाद आचार्यले गराउनु भएको पारायणमा पुग्नुभयो । पण्डितजीको प्रवचन केही दिन सुनेपछि उहाँलाई आफूले खोजेको अखण्ड वस्तु पाएजस्तो लाग्यो । दीप्तजङ्गजीले पं. कमलप्रसाद आचार्यलाई गुरु थापेर उहाँबाट तारतम मन्त्रको दीक्षा लिनुभयो । त्यसपछि गुरु कमल प्रसादजी कोटेश्वरको उहाँको सानो झुपडीमा आउने गर्न थाल्नुभयो । गुरु चेलाको यसरी बारम्बार मिलन हुँदा दीप्तजङ्गजीले तारतम सागर ग्रन्थको अध्ययन गर्न पाउनुभयो । उहाँले स्वाध्यायनलाई बढाउँदै लानुभयो ।

हुँदा हुँदा कोटेश्वरको त्यो सानो कृटी सत्संगको केन्द्र नै बन्यो । त्यहाँ प्रणामी समाजका ठूला ठूला साधु सन्तहरूको आगमन हुन थाल्यो । चर्चा वार्ता सुन्न केही ग्रामीण व्यक्ति पनि सरिक हुन थाले । त्यस कुटीमा आवत जावत गर्नेमा पं. कमलप्रसाद आचार्य, महात्मा युगलदासजी महाराज, पूर्णब्रह्म शास्त्री, पं. कमलकृष्ण, साधु खड्गदास आदि प्रमुख हुनुहुन्थ्यो । उहाँहरूले दिएका उपदेशबाट कोटेश्वर निवासीमा प्रणामी धर्मको प्रभाव पर्दै गयो । दीप्तजङ्ग सिजापतिज्यूबाट धेरै मानिसको जागृति भयो । बेला-बेलामा मेला, पर्व मनाइन थाल्यो । कोटेश्वरमा आनन्द र उमङ्गको वातावरण पैदा भयो ।

गुरुवर दीप्तजङ्ग सिजापति अत्यन्त मिलनसार मृदुभाषी, देशकाल परिस्थिति अनुसार बोल्ने, ब्रह्वाचिन्तनमा हरदम मग्न रहने, सामान्य जीवनमा उच्च विचार राख्ने व्यक्ति हुनुहुन्थ्यो । आफू दीनहीन अवस्थामा रहे पनि उहाँ साधु, सन्तको आतिथ्यमा कुनै कमी आउन दिनुहुन्नथ्यो । उहाँले एकपल्ट गुजरात, जामनगर स्थित श्री कृष्ण प्रणामी धर्मको आद्य पीठ श्री ५ नवतनपुरीधामको भ्रमण गर्नुभयो । भारत भ्रमणमा उहाँले धेरै साधु, सन्त एवं विद्वान्‌सँग सत्संग गर्न पाउनुभयो । उहाँले भेटेका विद्वान्‌ प्रोफेसर मातावदल जायसवालको उहाँ भूरी भूरी प्रशंसा गर्नुहुन्थ्यो । उहाँले नवतनपुरीको अलावा, सुरत एवं पन्ना धामको पनि भ्रमण गर्नुभयो । नेपाल फर्केपछि उहाँ श्रीकृष्ण प्रणामी धर्मको प्रचारमै लाग्नुभयो ।

उहाँ सत्संग गर्न आउनेलाई श्री देवचन्द्र महाराज, स्वामी प्राणनाथजी एवं महाराजा छत्रसाल आदिको जीवनी र योगदानबारे चर्चा गरी सुनाउनु हुन्थ्यो । उहाँको कुटीमा प्रतिदिन बिहान बेलुकाको आरतीमा भक्तजन जम्मा हुन्थे। समय समयमा विराट पट दर्शन र चर्चनीका प्रसङ्ग उठ्दथे। उहाँका गुरु पं. कमलदासजी त्यहाँ आउनु हुँदा भक्तिमय वातावरण बन्दथ्यो । कमलदासजीले जिज्चासुका प्रश्नको समाधान गरीदिनु हुन्थ्यो।

यसरी बाल्यावस्थादेखि नै अनेकौं हण्डर, दख्खल खाएर, ज्यूँ त्यूँ जीवन धानेका, प्रणामी धर्मप्रति अगाध श्रद्धा र विश्वास भएका, आर्तजनको दुःख र कष्ट देख्न नसक्ने, परोपकारी, अत्यन्त सहनशील दीप्तजङ्ग सिजापतिजी श्रीकृष्ण प्रणामी धर्मको प्रचारमा मृत्यु पर्यन्त लाग्नुभयो । उहाँले आफ्नो संसारी लीला वि.सं. २०४३ साल चैत्र १९ गते, चैत्रशुक्ल चतुर्थीका दिन संवरण गर्नुभयो । पछि उहाँको त्यही कुटीमा बसेर सन्त शिरोमणि मोहन मुकुन्दले तारतम सागरका कतिपय ग्रन्थको शब्दार्थ लेख्ने कामको श्रीगणेश गर्नुभयो । गुरुवर दीप्तजङ्ग सिजापतिले स्थापना गर्नुभएको त्यो सानो कुटीमा कति मानिसको आत्म कल्याण भयो, कति नेपालीको त्यहाँ बसेर लेखिएको तारतम सागरको शब्दार्थले आत्मदृष्टि खुलायो त्यो शब्दद्वारा वर्णन गर्न सकिँदैन ।
Enable Notifications    Subscribe No thanks