October 22, 2021, Fri, 45:10:08
By रमेश पौड्याल, निवर्तमान अध्यक्ष- श्री नवतनधाम, (SND)
विज्ञान र अध्यातमवादको समन्वय :- श्रीकृष्ण प्रणामी धर्म (Metrialistic vs Spritualistic)
विज्ञान र अध्यातमवादको समन्वय :- श्रीकृष्ण प्रणामी धर्म (Metrialistic vs Spritualistic)
विज्ञान र अध्यातमवादको समन्वय :- श्रीकृष्ण प्रणामी धर्म (Metrialistic vs Spritualistic)
By रमेश पौड्याल, निवर्तमान अध्यक्ष- श्री नवतनधाम, (SND)
2021-10-22
विज्ञान र अध्यातमवादको समन्वय :- श्रीकृष्ण प्रणामी धर्म (Metrialistic vs Spritualistic)

Shree Navatan Dham (SND)

पृष्टभूमी

यो आलेख विशेषगरी यूनिभर्सिटि कलेज र हाई स्क्लमा पठन पाठन गर्ने युवा जमात, विज्ञान र धर्मको आपसी तारतम्य बुभ्न चाहने व्यक्तिहरु का लागि तयार गरिएको हो ।
यस कार्यवाट युवा जमात र नयाँ पिंढीलाई धर्ममा अभ्यस्त गरी जागनी अभियानलाई ब्यापक गर्ने यसको मूल उदेश्य रहेको छ।

सुरुवात
स्वामी श्रीप्राणनाथजीले कुलजम स्वरुपमा अज्ञान-ज्ञान-विज्ञानको चर्चा गर्नुभएको छ । जसको अर्थ हो मान्छे जुनसुकै अवस्थामा पनि (बालक हुँदा अज्ञानी हन्छ । बिस्तारै युवा हुँदा बिद्या आर्जन गर्दै ज्ञान प्राप्त गर्छ , र अन्तमा विज्ञान र भौतिक वाद तिर पुर्ण आककर्षित हुन थाल्छ । यसलाई अंग्रेजीमा तीन भागमा बाँडियको छ Ignorance – Knowledge- science पट्टी आकषित हुन्छ ।

प्रो. डा. बृद्धि प्रकाश बाजपेइको सोधनात्मक ग्रन्थमा यस विषयमा विस्तृत उल्लेख गनु भयको छ जसमा बिज्ञान र (Materialistic vs Spiritualistic is a cumulative knowledge which may over come from one generation to another generation cumulativly) अर्थात्‌ बिज्ञान एक पृस्ता बाट अर्को पुस्ता यस्तै एक बंश बाट अर्को बंशंमा हस्तान्तरण हुँदै जान्छ । यसबाट बिज्ञानको प्रबिधि र ज्ञान यसको रुप र प्रयोग गर्ने विधि उन्नत र विकसित हुदै जान्छ। यो क्रम पुस्तौं पुस्ता चलिरहन्छ । आबिष्कारहरु एक पिंढी बाट अर्को पिंढी पुस्ता हुदै जान्छ जसलाई बिज्ञानको बिकास र परिवर्तन हुँदै गरिन्छ । उदारहरणको रुपमा आज भन्दा १० वर्ष अधि स्थापना भएका मोवाइल जेट प्लेनहरुमा आयको परिवर्तन र विकासलाई लिन सकिन्छ ।

आदणीय सुन्दरसाथहरुजी यो युग सिंजनात्मक बिज्ञानको युग हो । यस लाइ Creative science को युग पनि भनिन्छ । यसको एउटा Creative Human Theory पनि छ । Humen Destination not only sky or to moon, real human destination is infinitive अर्थात मान्छेको अन्तिम गन्तब्य चन्द्रमा र आकाश मात्र हैन मान्छेको यात्रा अनन्तदेखि अन्नतसम्म छ । मान्छको क्षमता र सम्भावना यति विशाल छ कि जो अकल्पनीय र अनन्तसम्म छ । मान्छेको दिमाग कहिलै खर्च गर्न नसकिने अन्तत पूँजी हो । यस लाई मूल (काप्र पनि भनिन्छ जसको ब्याज डिभिडेन्ट र बोनस कालौ कालसम्म लिन पाईन्छ । जो मूल पुँजी, कहिलै खर्च गरेर सकिदैन मानिसले पैसा कमाउने एउटा प्रविधि र सयंत्र हो जसले अन्नत कालसम्म पैसा कमाउन सक्छ। अब म नेपालमा बिज्ञानको प्रयोग बाट धर्मले प्राप्त गरेको उपलब्धिको बिषयमा चर्चा गर्न चाहान्छु ।

नेपालीको उमेर सम्बन्धमा
आज भन्दा १५ सय वर्ष अगाडि सरदर नेपालीको उमेर ३५ वर्षको थियो यसको १५० वर्ष पछाडि नेपालीको उमेर विज्ञानको प्रबिधीको कारण ५५ वर्ष पुग्यो । यसको १०० वर्ष पछि ६५ वर्ष पुग्यो अहिले नेपालै को सरदर उमेर ७५ वर्ष देखि ८० वर्षको भएको छ । यो कसरी संभव भयो ?

यो विज्ञान विकास अनुसन्धानबाट हरेक क्षेत्रले यस्तो उपयोग गर्ने भएको छ । त्यो अध्यात्म, भक्ति, ज्ञान सबै क्षेत्रमा परेको हुन्छ जो एउटा सिक्काका दुई पाटा हुन्‌ – विज्ञान र धर्म

अव हामी अध्यात्म र बिज्ञानको सम्बन्धमा करा गरौं ? आज हामी मानव सभ्यताको १०,००० वर्षमा छौं । आध्यात्म, भक्ति र धर्मलाई हामी विभिन्न कोणबाट व्याख्या गदै छौं । आध्यात्म ज्ञानले हामीलाई मुक्तिको बाटो, भगवान र परमात्मा पाउने बाटो देखाउँछ । अब म विज्ञानले फरक विभिन्न पदार्थहरुको धमंको विषयमा गरेको व्यख्याको उदाहरण प्रस्तुत गर्न चाहन्छु ।

क) पानीको धर्म :- शितलता दिने, पिउने, सिचाई गर्ने
ख) आगोको धर्म :- खाना पकाउने, भष्म पार्ने, तताउने
ग) फलामको धर्म :- औजार बनाउने, निमार्ण कार्य गर्ने, मसिन बनाउने आदि आदि

यस्तै मान्छेले मान्ने अध्यात्म धर्म भनेको पर्दाथको धर्मभन्दा फरक प्रकार को हुन्छ । जसले मान्छेलाई चेतना आत्मा र परआत्मा सम्बन्धी ज्ञान, करुणा, स्नेह, प्रेम प्रदान गदछ । फलस्वरुप मान्छे सम्पूर्णरुपमा आनन्दमय, प्रेमी, भक्ति र मुक्ति, प्रेरणा र शान्तिको प्रतीक बन्छ । यस लेखको उदेश्य हो कसरी विज्ञान र अध्यात्मको अन्योन्याश्रीत संवन्ध रहेको छ भन्नेक्रा प्रमाणित गर्नु । प्रविधि र बिज्ञानले मान्छेको जीवनलाई सरल छिटो र कम खर्चिलो र बैज्ञानिक तरिकाले सरल बनाउछ । त्यस्तै अध्यात्माले शान्ति, धैर्य, स्नेह र संसारलाई प्रेममय बनाउँछ । जसले प्रेमै प्रेमले भरिएको बिशाल परिवार बनाउँछ । विभिन्न भक्त जन हरु विभिन्न परिवार हरुमा जानुहन्छ र भगवान संग विभिन्न वरदान माग्नु हुन्छ । जसमा छिटो छोरा- छोरी होस्‌ धनधान्य बढोस जीवन सुखी होस्‌ आदि इत्यादि आर्शीबाद माग्नु हुन्छ । थोरैले मात्र संसारमा प्रेम बढोस्‌ शान्ति बढोस्‌ भातृत्व बढोस्‌ मान्छे मान्छे बीच धैर्यता बढीस्‌ भन्ने आर्शीवाद थौरैले माग्छन्‌ । तसर्थ वाणीमा श्री प्राणनाथ जी भन्नुहुन्छ

पहले आप पहेचानो रे साधों, पहले आप पहेचानो ।
बिना आप चिने पार व्रम्हको, कौन कहे मै जानो ॥ किरन्तन ॥

आफ्नो स्वयमले आफ्नो क्षमता बुझन सकिदैन । आफूले आफूलाई नवबुभझेसम्म परब्रम्हलाई कसरी बुझन सकिन्छ, अनगिन्ती प्रेम र शान्तिको चाहना दुवै कुराले अर्थात विज्ञान र अध्यात्माले एक अर्कामा जोडेको छ ।

स्वामीजीले यतिमात्र भन्नुभएको छैन – समस्त विश्वलाई भौमि एकता सम्पूर्ण Universal citizen विश्वलाई एक परिवारको परिकल्पना गर्नु भएको छ जसले बिज्ञान, ज्ञान र भक्ति लाई एकांग बनाएको छ । एक अर्को प्रसंगमा स्वामीजी भन्नुहुन्छ एक अर्को राष्ट्रियताको सीमाना प्रान्त र नागरिकताहरुले विभिन्न जात र वर्णमा बाडीयको छ । यिनै कुराको आधारमा संसार बौडिएर मान्छेको रगतले काटिएको सीमानामा आफ्नो संसार भनेर बाँचेका छन्‌ । प्राणनाथजीले हाल संसारमा बसोवास गर्ने आठ अब जनसंख्यालाई बाध्ने मौमि एकताको वर्णन गर्नु भइको छ । आज संसार बिभक्त भएर एक अर्कालाइ मार्न, बारुद, बम, बनाएर मार्न उध्दत देखिन्छन । संसारमा धर्मको नाममा १६००० युद्ध मै सकेका छन्‌ । संसार बिभिन्न १०,००० धर्मको नाममा बाँडिएको छ । धर्मको नाममा रगतको समुद्र बगेको छ । स्वामी श्री प्राणनाथजीले यो सबै कुराको अन्य गर्न आफ्नो मूल दर्शन मानै प्रेम शान्ति र भाइचाराको परिकल्पना गर्नु भएको छ।

प्राणानाथजी भन्नु हुन्छ Every human is hungry of love.
प्राण्नाथजी भन्नुहुन्छ
प्रेम गर्नु होस प्रेम बढ्छ,
रिस गर्नुहोस्‌ रिस बढ्छ ॥
यसै संदर्भमा महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा भन्नु हुन्छ
ज्ञान मर्दछ हाँसेर ।
राई विज्ञान मर्दछ ॥

अर्थात विज्ञान एक पछि अर्को आविस्कार गर्ने होडमा विज्ञानको जीवन समाप्त हुन्छ । तर ज्ञान, भक्ति र प्रेमको जीवन जुगानुजुग बाँची रहन्छ ।

विज्ञनको अत्यधिक विकस गर्ने देशहरु जस्तै अमेरीका, वेलायत, अस्टेलिया आदिका नागरिक बैज्ञानिकहरु Depression ले राती राम्ररी सुत्न सक्दैनन्‌ । सोही देशका लाखौं लाख मानिस वर्सेनी मछन तसर्थ स्वामी श्री प्राणनाथजीको आध्यात्मवाद र विज्ञान लाई जोडने ज्ञान शान्ति र प्रेमको खाँचो यो विश्वलाई हिजोको भन्दा आज बढी खाँचो छ । अन्त्यमा हामीले प्रणामी धर्मलाई प्राणनाथजीको परिकल्पना अनुसार भक्ति, प्रेम र क्षमालाई विज्ञानको तकपूर्ण अभिव्यक्तिलाई विश्व शान्ति निर्माण र विकास को गतिलाइ एउटा ससक्त एकांग रुपमा निर्माण गर्नु अति जरुरी छ । प्रणाम ॥
Enable Notifications    Subscribe No thanks