July 27, 2021, Tue, 49:07:55
By Shree Navatan Dham (SND), (SND)
महामति श्री प्राणनाथजी
महामति श्री प्राणनाथजी
Share on email
Share on print
Share on telegram
Share on pinterest
Share on facebook
Share on twitter
Share on whatsapp
महामति श्री प्राणनाथजी
महामति श्री प्राणनाथजी
By Shree Navatan Dham (SND), (SND)
2021-07-27
महामति श्री प्राणनाथजी

Shree Navatan Dham (SND)


श्री प्राणवाथ विज मूलपति श्री मेहेरज वुवाम ।
तेज कुवरी श्यामा युगलको; पल पल करो पटनाम ॥

पूर्व क्षितिजमा जब सूर्यको लालिमा छाँउदछ, तब सबैको मन हर्षोल्लासले प्रफुल्लित भएर गद-गद हुन्छ । सूर्यले यो भन्दैन कि – म यो-यो स्थानमा मात्र प्रकाश दिन्छु । उसले सबै ठाउँमा प्रकाश पुग्याई दिन्छन्‌ । चाहे राम्रो स्थानमा होस्‌, चाहे फोहर स्थानमा होस्‌ । चाहै हिलो होस्‌ वा सुन्दर । सबै स्थानमा सूर्यको प्रकाश एकैनासले पर्दछ । उसलाई नत उचाईसँग प्रेम नत गहिराईसँग घृणा । नत सुगन्धसँग स्नेह नत दुर्गन्धसँग । न हिन्दुसँग उसलाई मतलब छ, न इशाई, न मुसलमान सँग । उसको कोहीसँग सम्बन्ध छैन । हो, उसलाई आफैसँग मतलब छ कि – सबैलाई समभाबले प्रकाश दिनु । महामति श्री प्राणनाथको शैशवावस्थाको नाम मिहिरराज थियो । मिहिरको शाब्दिक अर्थ हुन्छ सूर्य र राजको मतलब “राजा’ । ‘यथा नाम तथा गुण’ भनेझैँ उहाँको ज्ञानमा, उहाँको वाणी भित्र सूर्यको जस्तै नत कुनै भेदभाव छ, नत ठूलो सानो कै प्रश्न । उहाँको अद्ठैत वाणीले सबैलाई समभाबले प्रकाश तथा ज्ञान प्रदान गर्दछ ।
गंगा गंगोत्रीबाट निक्लेर सागरमा मिल्दछ । उसमा चाहे इशाई, चाहे मुसलमान स्नान गरुन । जो कोही भएता पनि सबैलाई गंगाले शीतलता प्रदान गर्छिन्‌ । गंगाको लागि नत हिन्दुको प्रश्न, नत मुसलमान आदि । उसको काम हो, सबैलाई शीतलता एवं पवित्रता प्रदान गर्नु । उसलाई पवित्रता र शीतलतासँग मतलब छ, अरु कोही को हैन । यस प्रक महामति भन्नु हुन्छ कि –

ब्राह्मण कहे हम उत्तम मुयलमान कहे हम पाक।
बोर मुठी एक गैर की; एक राब दुजी बाक॥

ब्राह्मण – हिन्दुलाई अंहकार छ कि, हामी उत्तम हौं, मुसलमान आफूलाई पाक भन्ने सम्झेर घमण्ड गर्दछन्‌ । तर महामति भन्नु हुन्छ कि दुबैले अभिमान गर्नु माटो र खरानी सरह हो । दुबैको बुनियादी फरक छैन । शब्द अलग छ, भाव एउटै छु। आत्माको अस्तित्व मानवको जन्म भन्दा अगाडि पति थियो । र मृत्यु पश्चात पनि रहन्छ । तर शरीरको अस्तित्व नत जन्म अघि थियो, नत मृत्यु पछि रहन्छ । मात्र बीचमा “चार दिनकी चाँदनी फिर अन्धेरी रात” । यसकारण श्री प्राणनाथजी वर्णन गर्नुहुन्छ, “पहले ओलखो आपको” शरीरको होइन । आत्मासँग सम्बन्ध राखेर, उसलाई पहिचान गरेर मात्र शारीरिक र आत्मिक भेदलाई राम्रोसँग बुभन सकिन्छ । यस प्रकार भन्नु हुन्छ कि “पहिले आप पहिचानो साधो ।”
महामति श्री प्राणनाथजी

Shree Navatan Dham (SND)


महामति श्री प्राणनाथजीको तत्वज्ञान, उहाँको वाणी आत्मीय सम्बन्धसँग जोडिएको छ । कुनै आत्मा न हिन्दुको हो, न मुसलमानको, न इशाईको, न ब्राह्मणको, न वैश्य, न शुद्रको हो । यो त ईश्वरको विशुद्ध अंश हो । आत्माको केही भेदभाव छैन, भेदभाव त शारीरिक आडम्वर र अहंकार मात्र हो । यसकारण, जो महामति को ज्ञान-गंगामा स्नान गर्छन्‌. उसलाई शीतलता एवं पवित्रता अवस्य मिल्दछ । आउनुहोस, एक पटक त्यस्तो महापुरुषको जीवनरुपी महासागरमा स्नान गरौं, डुबुल्की लगाउँ अवश्य पनि हामीलाई शान्ति र आनन्दको अनुभव हुनेछ । यतिमात्र हैन, शान्ति यहाँको शरणमा पर्नेछ भने आनन्द यहाँको पछि-पछि छायाँ बन्ने छ। विक्रम सम्बत १६७५ आश्विन कृष्ण चतुर्दशी आइतबारका दिन यस धराधामलाई सुशोभित गर्नको लागि जामनगरको दीवान श्री केशवराय ठाकुरको घरमा उहाँको प्रादुर्भाव भयो । उहाँ बालक अवस्थामा अति चञ्चल र चुलबुले स्वभावको हुनुहुन्थ्यो । उहाँको तर्क शक्ति अति तीक्ष्ण प्रकृतिको थियो । अरु कोही तर्कको लागि आई हाले तापनि सानो मुख लगाएर फर्कन्थे । शैशवावस्था देखि नै उहाँको तीक्ष्ण बुद्धिमा पनि आध्यात्मिक झुकाव थियो । श्री केशव ठाकुरको पाँच पुत्रहरू थिए । उस मध्ये उहाँ चौथो सुपुत्र हुनुहुन्थ्यो । दाजु गोवर्धन ठाक्रसँग उहाँ मन्दिरमा साघु-संत, पण्डितहरुसँग सत्संग गर्न जानुहुन्थ्यो । सुनेको चर्चा- प्रवचनलाई खुब ध्यानपूर्वक बिचार गरेर त्यसलाई आत्मासात गर्ने गर्नु हुन्थ्यो । फलस्वरुप: उहाँको तीक्ष्ण मस्तिष्कमा तार्किक एवं आध्यात्मिक बिषय बस्तुको बीजारोपण भैसकेको थियो । बाह्र बर्ष दुई महिना दश दिनको अवस्थामा उहाँले सतगुरु श्री देवचन्द्रजीसँग भेटनु भयो । वि.सं. १६०७ मार्ग शुक्ल नवमीको शुभ बेलामा दुई महान दिव्यात्माहरूको सुमिलन भएको थियो ।
महामति श्री प्राणनाथजी

Shree Navatan Dham (SND)

कुनै असल जमीनमा बीज रोप्दा तुरुन्त अंकुरित हुन्छ । महामति श्री प्राणनाथजीको अन्तर आत्मा विशुद्ध एवं विशाल थियो । सद्गुरु श्री देवचन्द्रजीले उहाँलाई देख्ने बित्तिकै उस चैतन्य दिब्य धामको वासी इन्द्रावतीकी आत्मालाई चिन्नु भयो । महामतिको विशाल हृदयलाई चिन्ने बित्तिकै उस हृदयरुपी बगैँचामा तारतमरुपी बीज रोपेर प्रेमरुपी जलले सिंचन भयो । समय भएपछि वही बीज पल्लवित भएर, उसमा अनेक फूल फूल्यो, फल लाग्यो, त्यसको सुगन्ध चारै तर्फ फैलियो । बही सुगन्ध, उसै फलको रसस्वादन आज हामी पनि लिई रहेका छौँ। र भोली अरुहरूले पनि लिंदैजानु हुनेछ । त्यही फल अमर बन्योर सुगन्ध अमिट रह्यो । सद्गुरुको अद्रैत ज्ञानले वहाँलाई यस संसारबाट दिन प्रति दिन बैराग र परमात्मामा अनुरागको बृद्धि हुँदै गयो । यहाँ सम्म भयो कि – बैरागको तीब्र ज्वालाले वहाँको हृदयलाई रोमान्चित बनाई दियो । फलस्वरुप: उहाँ दुई पैसा भरको अन्नको आहार लिन लाग्नु भयो । उहाँले तन मन धन सबै सद्गुरुको श्रीचरणमा समर्पित गर्नु भयो । जो मनमा अतिशय बैराग्यको ज्वाला थियो, अब बाहिर पनि प्रर्ज्वालत हुँदै गयो । उहाँले आफ्नो आत्मा मोक्षार्थको लागि मात्र सोच्नु भएको थियो । तर सद्गुरुको आकांक्षा थियो कि मिहिरराजको हातबाट नै सम्पूर्ण जागनीको कार्य सम्पन्न होस्‌ । स्वामी विवेकानन्दले आफ्नो गुरु रामकृष्ण देवबाट वरदान माग्नु भयो कि – गुरुदेव ! यस संसारलाई म सारहीन-रित्तो देख्छु । यसकारण, हजुरले मलाई निर्विकल्प समाधि दिनु होस्‌ । किनकि निर्विकल्प समाधि साधारण तया धार्मिक अनुभूतिको सर्वोच्च अवस्था मानिन्छ । विवेकानन्दलाई श्री रामकृष्ण देवले भन्नु भयो कि – तिमीलाई लाज छैन ? मेरो धारणा थियो कि – तिमी एक महान वरको वृक्ष बनेर बढ्ने छौ र संसारको शोक- ताप हर्ने छौ । तर अब म देख्दै छु कि तिमी त केवल आफ्नो मात्रै मुक्तिको बाटो खोज्दै छौ । आफ्नो मोक्षको लागि दुई पैसा भरको अन्न ग्रहण गरेर विरहाग्निमा शरीरलाई तपाएर क्षीण गराउन लाग्नु भएको थियो, तब सद्गुरु श्री निजानन्द स्वामीले भन्नुभयो कि – मिहिरराज ! मेरो अभिलाषा त सम्पूर्ण भुलेर भटकी रहेका आत्माहरूलाई तिमीले जागृत गर्ने छौँ भन्ने लागेको थियो । यस कलियुगमा भयन्त्रास र तीन-ताप (भौतिक, दैविक र आध्यात्मिक) ले सन्तप्त प्राणीहरूलाई आफ्नो ज्ञान-गंगाको शीतल प्रवाहले सुसिंचन गरी उनीहरूका प्रसुप्तात्माहरूलाई झकझकाएर जगाई उस अष्रैतधामको सुमार्ग बताई दिनेछौँ । तर तिमीले त आफ्नो मात्र मोक्षको लागि आफ्नो देहलाई जलाएर खरानी बनाउदै छौ । तिमीलाइ एक्लै मुक्ति मिल्नेछ्लैन । तिमीले संसारको सचराचर प्राणीहरूलाई मुक्तिको मार्गदर्शन गराउनु पर्नेछ ।
Enable Notifications    Subscribe No thanks