July 27, 2021, Tue, 42:07:15
By Shree Navatan Dham (SND), (SND)
सद्गुरु श्री देवचन्द्रजी
सद्गुरु श्री देवचन्द्रजी
Share on email
Share on print
Share on telegram
Share on pinterest
Share on facebook
Share on twitter
Share on whatsapp
सद्गुरु श्री देवचन्द्रजी
सद्गुरु श्री देवचन्द्रजी
By Shree Navatan Dham (SND), (SND)
2021-07-27
सद्गुरु श्री देवचन्द्रजी

Shree Navatan Dham (SND)

बन्दो सतगुरु चरणको कर प्रेम प्रणाम ।

अशुभ हरण मङ्गल करन श्री देव्चन्त्रजी वाम ॥

महापुरुषहरूका जीवनीको बिषयमा लेख्नु यति सजिलो
छैन । तैपनि घेरै ब्यक्तिहरू लेख्छन्‌ । जब सम्म उनै
सहापुरुषहरूका चरणमा पूर्ण रुपमा श्रद्धा र विश्वासले
आत्मासमर्पण गरिदैन र उनकै जीवन रुपी तालमा डुबकी
मारिदैन, तबसम्म उहाँहरूको तारतम्यलाई जान्न र बुभ्न
सकिदैन । जब सम्म उक्त तारतम्य जान्न-बुभन सकिदैन तब
सम्म उक्त विषयमा बोल्त-लेख्न पनि कठिन छ।

निजानन्द स्वामी श्री देवचन्द्रजीको बारेमा पनि लेख्न
सजिलो छैन । तथापी नलेख्दा पनि त्यस्तो महानात्मालाई तपाईं
हामीले कसरी जान्न-बुभझन पाइन्छ ? यसकारण “चुप लागेर बस्तु
भन्दा केही भन्नु वेश” भने झैँ …… । यस संसारमा त्यस्ता धेरै
महापुरुषहरू छन्‌, जसले आफ्नो जीवनलाई नै उपदेशमय बनाएर
हामीलाई छोडिदिनु भएको छ । त्यस्ता धेरै महापुरुषहरू मध्ये श्री
निजानन्द स्वामी सदगुरु श्री देवचन्द्रजी महाराज अग्रगण्य
स्थानमा हुनुहुन्छ ।

वि.सं. १६३८ आश्विन चतुर्दशीको रात्री ब्राह्मी वेलामा
उहाँ यस भूमण्डलमा प्रकट हुनु भएको थियो । भारतवर्षको पवित्र
देश मारवाडको उमरकोट गाउँमा एक धर्मनिष्ठ पिता-माता
श्री मतुमेहता र कुँवरवाईबाट उहाँको प्रादुर्भाव भएको थियो ।
श्री देवचन्द्रजी दिन प्रतिदिन शुक्ल पक्षको चन्द्रमा झैं बढ्न लाग्नु

भयौ । जब उहाँको उमेर ५ वर्षको भयो, तब उहाँको मनमा क
को हुँ ? यो संसार के हो ? कहाँ वार, कहाँ पार ? जस्ता अनेकौ
अनौठो विचार धारा उठने गर्दथ्यो । एउटा ५ बर्षको बालकको
मनमा यस्तो भावनात्मक लहर उठ्नु कुनै साधारण कुरा होइन ।
हाम्रो उमेर कसैको २४-३५ वर्ष, कसैको ४०-५० वर्ष, कसैको
६०-७० बर्ष भएतापनि हाम्रो मनमा त कहिले पनि त्यस्तो बिचार
आएन । त्यस्तै श्री शंकराचार्यजीका मनमा पनि ५ बर्षकै उमेरमा
त्यस्तै भावनाका लहर उठने गर्दथ्यो । त्यसैले भन्नु हुन्थ्यो –
कोह कस्यात्ति बंगाट” यसै गरी उहाँले ७ बर्ष उमेरमा नै बेद
भाष्य गर्न शुरू गर्नु भएको थियो । त्यस्तै मिरावाईले ५ बर्षकै
उमेर देखि आफ्नो प्रेमको श्रृंखला श्री गिरधर गोपालसँग जोड्नु
भएको थियो । भगवान श्री रामचन्द्रजीको इतिहासले पनि यस्तै
बताएको छ । यस्तो विचारधारा, यस्तो भावनाहरू उसैको हृदयमा
प्रकट हुन्छ । जसका पूर्व स्मृति रहन्छ ।

सद्गुरु श्री देवचन्द्रजीको बारेमा के लेख्नु, उहाँ त स्वयं
प्रेमको प्रतिमूर्ति र परमानन्द स्वरुप हुनुहुन्थ्यो । प्रेमको बिषयमा
के लेख्नु ? प्रेम त अवर्णनीय छ, परम आनन्दमय छ ।
उदाहरणार्थ, यदि मलाई कुनै वस्तु प्राप्त गरेर आनन्द आउँछ भने,
त्यो आनन्दमय अनुभवलाई यथार्थमा वर्णन गर्न सकिदैन । त्यस्तै
सद्गुरु निजानन्द स्वामी स्वयं आनन्दमय स्वरुप हुनुभएकोले
उहाँको वर्णन शब्दमा बाँध्न सकिदैन । यस चराचर जगतमा, हाँस त धेरै हुन्छन्‌, तर
मानसरोवरबाट मोती चुनेर निकाल्ने त राजहाँस नै हुन्छ । उसैले
मिश्चित दूध र पानीलाई छुट्याउन सक्छन्‌ । त्यसैगरी, सद्गुरुको
प्रेम सरोवरबाट मोती उसैले चुन्न सक्छ, जसले उहाँ जस्तै

पूर्णब्रह्म परमात्मा श्रीकृष्णको अनन्य भक्त भै उहाँको दिब्य
श्रीचरणमा श्रद्धा एवं भक्तिको पुष्पाञ्जली समर्पित गर्छन्‌ ।

श्री देवचन्द्रजी शैशवावस्थामानै परमतत्व परमात्माको
खोज गर्न घरबाट निस्कनु भयो । मारवाड जस्तो देश, जहाँ
पानीको अभाव रेतीली भूमि, उजाड रेगिस्थान, जुन बाटोमा एक्लै
हिड्न सकिंदैन । रातीको समय, निर्जन स्थान, चारै तर्फ सघन
वन-जङ्गल, निशाचारी पशु-पंक्षी, जङ्गली जनावरहरुको गर्जना ।
कहीँ हाथीको चित्कार त कहीं शेरको गर्जना । चारैतर्फ
अन्धकार । यस्तो भयंकर डरलाग्दो परिस्थिति, त्यसमा पनि
तीब्रवेगको हुरीवतास । यस्तो प्रतिकुल परिस्थितिमा बालक
श्री देवचन्द्रजी अगाडि बढ्ने कोशिष गर्दै हुनुहुन्थ्यो । एक त
बालुवाको बाटो भएकोले गोडा पछि-पछि सर्थ्यो भने दोश्चो मनमा
डर हुँदा कहीं बाटो पत्तालाग्दैनथ्यो । एक्लो बालक, निर्जनवन,
निसपट्ट अंध्यारो, तैपनि उहाँलाई त्यति डर लागेको थिएन । तर
उक्त भंयकर परिस्थितिको वर्णन सुन्दा हामीलाई डर लाग्दछ ।
यस्तो भयंकर परिस्थितिमा पनि उहाँको मन परम तत्व श्रीकृष्ण
मुरली मनोहरको खोजीमा मग्न थियो । त्यसको प्रतिफल यो भयो
कि – उहाँलाई श्रीकृष्ण परमात्माले सिपाहीको भेषमा प्रत्यक्ष
दर्शन दिनु भएर त्यस्तो अप्ठ्यारो बाटो पार गराई दिनु भयो ।
श्रीकृष्ण परमात्माले सिपाहीको भैष यस कारण लिनु पस्यो कि –
त्यस समयमा सिपाहीले नै मानिसलाई सुरक्षाको भावना उत्पन्न
गराउन सक्दथ्यो ।

सद्गुरु श्री देवचन्द्रजी

Shree Navatan Dham (SND)

भक्तको लागि भगवानले हरेक रुप धारण गनुपर्ने हुन्छ,
गर्नु भएको पनि छ र गर्नु पनि हुनेछ । कसैको उद्धार गर्नको
लागि वराहावतार धारण गर्नु परेको थियो, भने कसैको रक्षा

गर्नका लागि नृसिंहावतार । भक्तको रक्षाको लागि भगवान जस्मौ
पनि रुप धारण गर्ने गर्नु हुन्छ । किनभने भक्त र भगवान एक
हुन्‌ । यस प्रकार दुनिया भगवानको पछि लाग्छन्‌ भने, भगवान
भक्तको पछि-पछि लाग्नु हुन्छ ।

श्री देवचन्द्रजी उमरकोटबाट यस्तै मरुभूमिको पैदल यात्रा
गर्दै-गर्दै उहाँ कच्छ-भूज पुग्नु भयो । त्यहाँ उहाँले बिभिन्न
सम्प्रदाय, मत मतान्तर, पन्थ-पैडे, सम्प्रदायवादीमा
अनुसन्धान गर्नु भयो । उहाँलाई कहीं पनि संतोष लागेन । त्यस
पछि उहाँ स्वामी हरिदासजी कहाँ पुग्नुभयो । त्यहाँ पुगेपछि
उहाँलाई संतोष एवं आनन्दको आभास मिल्यो । ५-६ बर्षको लामो
खोज पछि उहाँ जामनगर पुग्नु भयो । त्यहाँ आफ्नो माता-पितासँग
बसेर श्यामजीको मन्दिरमा कान्हजी भट्टबाट श्रीमद्भागवत कथा

सुन्न लाग्नु भयो । भट्टजी बर्षौ पहिले देखि ज्ञान जिज्ञासुहरूलाई
श्वीकृष्णलीलाको रसपान गराउँदै आउनु हुन्थ्यो ।

हीरा-मोती जाँच्नको लागि जौहरीको आवश्यकता पर्दछ ।
अरु कसैले जाँच्न सक्दैन । कुनै एक ब्यक्तिको हातमा काँच र
हीराको टुक्रा राखि दियो भने, त्यो विचराले हीरा र काँच कसरी
छुट्याउन सक्ला ? हेर्दा दुबै उस्तै चम्किन्छ ।

सद्गुरु श्री देवचन्द्रजी जौहरी हुनुहुन्थ्यो । उहाँ जान्नु
हुन्थ्यो कि हीरा कस्तो हुन्छ; काँच कस्तो हुन्छ । उहाँले
श्रीमद्भागवत कथा निष्ठाबद्धसँग १४ बर्ष सम्म श्रवण गर्नु भयो ।
आज हामीलाई १-२ घण्टा सम्म कथा-प्रवचन सुन्नु पस्यो भने,
भन्न सकिन्न शरीरको कति ठाउँमा दुख्ने, चिलाउने हो । मन
कहाँ-कहाँ दौडन थाल्दछ, तर श्री देवचन्द्रजीले १-२ घण्टा होइन,
२-४ दिन होइन, महिना-बर्ष पनि होइन, १४-१४ बर्ष सम्म एउटै

आसनमा बसेर निष्ठावद्ध भएर कथा-प्रवचन सुन्नु भयो । आज
हाम्रो लागि यस प्रकारसँग कथा-प्रवचन श्रवण गर्न असम्भव नै
छ। तर उहाँको लागि त्यही कुरा सरल र सहज भयो । किनकि
उहाँ उक्त दिब्यानन्द भूमिमा विहार गर्ने वाला आनन्दको अवतार
तथा प्रेमका स्वरुप हुनुहुन्थ्यो ।

चौध बर्ष सम्म पूर्ण भक्तिभावले उहाँले श्रीकृष्ण लीला
रसामृतको पान गर्नु भयो । कडा कसौटीको पश्चात्‌ अनादि
पूर्णब्रह्म परमात्मा श्रीकृष्णले वि. सं. १६७८ आश्विन कृष्ण पक्ष
चतुर्दशी आइतबारको दिन साक्षात दर्शन दिनुभयो । चौध बर्ष देखि
उस भागवत रुपी खानीबाट श्री देवचन्द्रजीले हीरा-मोतीको
अनुसन्धान गर्दा-गर्दै श्रीकृष्ण रुपी हीरा प्राप्त गर्नुभयो । त्यस
स्थानमा अरु पनि धेरै ब्यक्तिहरू कथा-प्रवचन श्रवण गर्ने गर्दथे,
तर हीरा-मोती चुन्नेमा श्री देवचन्द्रजी सिवाय अरु कोही पनि
भएनन्‌ । उहाँ राजहंस जस्तै हुनुहुन्थ्यो, जो मान सरोवरबाट मोती
चुनेर निकाल्न सक्छन्‌ । त्यस्तै उहाँले श्रीमद्भागवत ज्ञान
सरोवरबाट मोती रुपी श्रीकृष्णलाई खोजेर सात्क्षातकार गर्नु भयो ।

यसरी श्रीकृष्णले प्रत्यक्ष दर्शन दिएर सोध्नु भयो कि –
देवचन्द्र ! तिमी को हौ ? कहाँबाट आयौ ? यो दृष्यमान संसार
सत्य हो कि, असत्य हो ? तिमीले मलाई चिन्यौ कि चिनेनौ ? म
को हुँ ? उक्त ५ प्रश्नहरूको जवाफ दिदैं श्रीदेवचन्द्रजीले भन्नु
भयो कि – प्रभु । मलाई केही थाहा छैन । यति मात्र जान्दछु कि –
हजुर मेरो धनी हुनुहुन्छ । मेरो सहारा हुनुहुन्छ । फेरी श्रीकृष्णले
सौध्नु भयो, बस तिमी यतिमात्र जान्दछौ ? म बताउँछु सुन !
तिमी आनन्द स्वरुपा, प्रेमको मूर्ति, उही चैतन्य दिब्य परमधाममा
रहनेवाली सुन्दरवाई की पवित्र आत्मा हौ ।

सद्गुरु श्री देवचन्द्रजी

Shree Navatan Dham (SND)

परमधाम अखण्ड चैतन्य भूमि हो । यसकारण तिमीलाई
असत जड दु:खबाट बनेको यो संसार हेर्ने ईच्छा भएकोले यस
दुःखद र भ्रामिक संसारमा देवचन्द्रजीको नाम लिएर तिमी आएको
हौ । अरु पनि ब्रह्मात्माहरू दिब्य परमधांमबाट यस संसारमा
अवतरण भएका छन्‌ । तिनीहरू सबैलाई लिएर तिमीले फेरी उही
परमधाममा जानु पर्छ र सचराचर प्राणीहरूलाई मुक्ति दिलाउने
जिम्मा तिमीलाई नै सुम्पन्छु । लौ ! यो वीज रुपी तारतम’ मन्त्र
म तिमीलाई दिन्छु । यसको जाग्रत ज्ञानबाट सबै भूली-भटकी
ब्रह्मात्माहरूलाई जगाएर परमधाममा लिएर आउनु ।

“यदगत्वा व विवतन्ति तद्वम पर्य बम”

जहाँ पुगे पछि फेरी यस नश्वर जगतमा फर्केर आउनु
पर्दैन । अर्थात: जन्म-मरणको चक्रब्युहमा पर्नु पर्दैन । त्यही नै
परमधाम हो । यस बाहेक अरु केही बुभनु पर्ने भए सोध । अब देखि
यस प्रकार तिमीले दर्शन पाउने छैनौ । यो मैले तेश्रो पटक दर्शन
दिइरहेको छु । श्वीदेवचन्द्रजीले सोध्नुभयो, धनी ! अब हजुर कहाँ जानु
हुन्छ ? श्रीकृष्णले भन्नुभयो तिम्रो भित्री हृदयमा आएर बस्दछु। श्री
देवचन्द्रजीले सहर्ष भन्नु भयो, स्वयं हजुर मेरो हृदयको मानस
मन्दिरमा आएर विराजमान हुनुभए मलाई अरु के चाहियो र –

“तुम आए यब आइया, ढुख गया यब ढुूर ।”

दु प्लकन तरण यो, थाठुमा तम्यू प्रत्यय लगाजँश तारतम” शब्द बन्दछ । तृ ठृ प्नवत तरण यो: , धातुमा तमयू प्रत्यय लगाउँदा ‘तारतम” शब्द बन्द्छ। त्‌
ध्वाठुको अर्थ ‘तरण” अर्थात आफै तर्ढु । प्लवन” का अर्थ शुद्ध हुनु” अर्थात ज्ञान
रुपी जलमा स्वान गरेर पवित्र हुठु हो । यसको तात्पर्य यो हो कि – तारतम
बाणी रुपी ज्ञान गंगामा स्नान गरी विशुद्ध भएर पार तर्दु अर्थात जनै
परमात्माको दिव्य परमब्चाम तिर प्रस्थान गर्टु हो । अर्को शब्दमा जसले यय
संसार-महासागरबाट शीघ्र ता, त्यही तै तारतय हो ।

उस दिनबाट उहाँको हृदयपट खुल्दै गयो । खुल्न पनि
किन नखुल्नु, जसको हृदयमा स्वयं पूर्णब्रह्म अक्षरातीत श्रीकृष्ण
विराजमान हुनुहुन्छ । उहाँको दिब्य दृष्टि खुल्यो । उहाँ साक्षात
परमधासको दर्शन गर्दै वहीं घुम फिर गर्न लाग्नु भयो । उहाँ
रात-दिन धनीकै चिन्तन-स्मरण गर्दै उस अद्दैत-अनादि
परमधाममा आफ्नो चित्त वृत्तिलाई केन्द्रित गर्न लाग्नु भयो ।
क्रमश: ब्रह्मात्माहरूलाई जागनीको संदेश दिएर आत्मा जागृत
गर्न लाग्नु भयो । सर्व प्रथम, उहाँको जागृत ज्ञानतर्फ जामनगरको
नगर सेठ श्री गांगजीभाई आकर्षित हुनुभयो र उहाँको शिष्यत्व
ग्रहण गर्नुभयो । तत्पश्चात विस्तारै अरु व्यक्तिहरू पनि जागृति
हुँदै गए र त्यहाँ एक शिष्य मंडलको मंडली बन्यो ।

उहाँले वि.सं. १६०७ कार्त्तिक शुक्ल चतुर्दशीमा धर्मपीठको
स्थापना गर्नको लागि एक मन्दिरको स्थापना गर्नु भयो । उस
मन्दिरमा नै उहाँको करकमलद्वारा सिंचित खीजडा (शमी) को वृक्ष
४०० बर्ष पछि पनि आज हराभरा मौजुद छ । यही खीजडा (शमी)
को रुख भएको नाताले आजपनि उस मन्दिरलाई श्रीकृष्ण प्रणामी
खीजडा मन्दिरको नामले पुकारने गरिन्छ । यही स्थानलाई आद्य
धर्मपीठ श्री ५ नवतनपुरी धाम भनेर महामति श्रीप्राणनाथ र
उनका अनुयायी सुन्दरसाथ अर्थात श्रीकृष्ण प्रणामी धर्मावलम्वीहरू
मान्दछन्‌ । उक्त नवतनपुरी धामको महिमा अपार छ । जहाँ
ब्रजरासको लीला हुने गर्दथ्यो । यसकारणले महामति श्री
प्राणनाथले आफ्नो मुक्तकण्ठले यसरी वर्णन गर्नु हुन्छ :-

पह्किले बीज उदय हुआ पुदी नहाँ बौतन ।

सब पुरियोझें उत्तम हुयी जो धन न्‌ ॥

सद्गुरु निजानन्द स्वामी श्री देवचन्द्रजी महाराजमा
श्रीराजजी महाराजको आनन्द स्वरुपा श्यामा महारानीकी अङ्ग
स्वरुपा सुन्दरवाईको अवतरण भएकोले उहाँको अनुयायी बा
धर्मावलम्बीलाई “सुन्दरसाथ” नामले नामाकरण गरिएको हो ।
सुन्दरवाईको साथी “सुन्दरसाथ” कति सुन्दर र प्यारो नाम ।

उहाँलाई अनादि अक्षरातीत श्रीकृष्णको स्वरुपले साक्षात
दर्शन दिएर “तारतम मन्त्र’ प्रदान गर्नु भएको थियो । यसकारण
उहाँको इष्ट वा उपास्य देव अनादि अक्षरातीत श्रीकृष्ण हुनुहुन्छ ।
जसले श्रीकृष्णको प्रेमपूर्वक आफ्नो इृष्टदेव मानेर अनन्य भावपूर्ण
श्रद्वा-भक्तिको साथ बारम्बार नमन या प्रणाम गर्छ, वही श्रीकृष्ण
प्रणामी हो । यसकारण उहाँ सद्गुरु निजानन्द स्वामीले, जुन
सम्प्रदायको स्थापना गर्नु भयो अथवा जुन धर्मलाई चलाउनु भयो,
त्यसैलाई “निजानन्द सम्प्रदाय” अथवा “श्रीकृष्ण प्रणामी धर्म” को
नामले विश्वमा पुकारने गरिन्छ ।

Enable Notifications    Subscribe No thanks