July 27, 2021, Tue, 03:07:31
By Shree Navatan Dham (SND), (SND)
अहिंसा परमो घर्म
अहिंसा परमो घर्म
Share on email
Share on print
Share on telegram
Share on pinterest
Share on facebook
Share on twitter
Share on whatsapp
अहिंसा परमो घर्म
अहिंसा परमो घर्म
By Shree Navatan Dham (SND), (SND)
2021-07-27
अहिंसा परमो घर्म

Shree Navatan Dham (SND)

मानव, दानव र देवताको स्वरूप वा आकृतिमा केही फरक छैन

फरक छ त तिनको आचरण, रहनसहन, खानपान, चिन्तन,
बिचार र व्यवहारमा नै । मानव दुष्कर्मले दानव बन्न सक्छ तर उही
मानव सत्कर्मले महामानव र आदर्श व्यक्ति पनि हुन पुग्दछ ।
अहिंसाको कुरा गर्नुपर्दा प्राकृतिक स्वभावले पनि मान्छे हिंसा गर्ने
जातको प्राणी होइन ।शाकाहारी र मांसाहारी प्राणिहरुको भिन्न भिन्नै लक्षणहरु : मांसाहारी
प्राणीसँग शाकाहारी प्राणिको कुनै पनि लक्षण मिल्दैनन्‌ । एक त

मांसाहारीको जमात त्यति ठूलो हुदैन । बाघ, भालु, स्याल, कुकुर,
बिरालो, ब्वाँसो, सर्प जस्ता मांसाहारी प्राणीहरूसँग शाकाहारी प्राणी
गाई, भैंसी, घोडा, मान्छेहरूको शरीरको बनावट र प्राकृतिक स्वभाव
समेतमा फरक पर्छ । मांसाहारी प्राणीका तीखा दाहा, नङ्ग्रा हुन्छन्‌ तर
शाकाहारी प्राणीमा चेप्टा नख खुरहरू हुन्छन्‌ । शाकाहारी प्राणी

गाई, भैंसी, भेडा, च्याङ्ग्राहरूले उज्यालो सहारा विना राति आँखा
देख्दैनन्‌ तर मांसाहारी प्राणी बाघ, भालु, चितुवा, कुकुर, बिराला,
ब्वाँसाहरूले कुनै उज्यालाको सहारा विना पनि राति आँखा देख्दछन्‌ ।
मांसाहारी प्राणी बाघ, भालु, चितुवा, कुक्र, बिरालाहरूले पानी पिउँदा
जिब्राले चाटेर पिउँछन्‌ तर शाकाहारी प्राणी गाई, भैंसी, मान्छेहरूले
मुख लगाएर ओठको सहाराले पानी पिउँछन्‌ । हिंस्रक जानवरहरू
गर्मीमा पसिना फ्याँक्दा जिब्राबाट फ्याँग्दछन्‌ भने शाकाहारी प्राणीहरू
छालाबाट प्याँक्दछन्‌ । हिंस्रक जानवरहरूको शरीरमा पसिना आउँदैन
तर शाकाहारी प्राणीको शरीरमा पसिना आउँछ । हिंस्रक पशुका
बच्चाहरू जन्मदा आँखाहरू बन्द हुन्छन्‌ र केही दिन पछि मात्र खुल्छन्‌
तर शाकाहारी प्राणीका बच्चाहरू जन्मदा आँखा खुला हुन्छन्‌ । यसरी
मांसाहारी र शाकाहारी प्राणीका प्राकृतिक लक्षण र शरीरको बनावटमा
पनि प्रशस्त फरक पाइन्छ । त्यसै कारणले मानिस कुनै हालतमा पनि
मांसाहारी प्राणी भित्र पर्दैन र शाकाहारी नै हो।

अहिंसा परमो घर्म

Shree Navatan Dham (SND)

स्वभाववश मानिस तीन प्रकारका हुन्छन्‌ : सतगुणी, रजोगुणी र तमोगुणी

तमोगुणको वशमा परेर आँसुरी प्रवृत्ति र परम्पराबाट
अज्ञानत: मानवले मांस सेवन गर्दै आएको मात्र हो । मासुलाई
अंग्रजीमा “मीट’ भन्दछन्‌, कुनै पनि प्राणीलाई वध नगरी वा उसको
प्राणलाई नमेटाएसम्म मीट नबन्ने भएकाले मासुलाई मीट भन्नुको
अर्थ संयोगले मिल्न जान्छ । कुनै प्राणीलाई मारेर उसको मासु खानु

क्षणिक स्वाद र भोगका दृष्टिले ठीकै मानिए पनि धार्मिक र नैतिक
दृष्टिबाट यसलाई अपराध नै मानिन्छ, जसलाई शास्त्रले यसरी
दर्शाएको छ:

अष्टादश पुराणेषु व्यासस्य वचन ढ्वयम्‌

परोपकारः पुण्याय पापाय पर पीडनम्‌ ॥

प्राणी मात्रलाई परोपकार गर्नु पुण्य: हो, कुनै पनि किसिमले
उनीहरूलाई पीडा र यातना दिनु पाप हो । स्वार्थवश पशु मारेर
खानुलाई त सबै भन्दा ठूलो पाप मानिएको छ । कुनै पनि हिन्दू
शास्त्रहरूले प्राणीको वध गरेर मासु खानु हुन्छ भनेको छैन । सर्वप्राचिन
ग्रन्थ वेदमा पनि “पशुन्‌ पाहि” भनेर पशुप्राणीहरूको रक्षा गर्नु
भ्ननिएको छ । कसैका सन्तान भएनन्‌, कसैका सन्तान विमारी भए भने
आवेगमा आएर भगवती, काली, दुर्गामाताहरूका माइथान र
क्रेख्थानहरूमा गएर “मलाई सन्तान प्राप्ति होस, मेरा छौरा या
ठ्योरीको विमार जाती होस’ जस्ता कामनाहरू गर्दै म हजुरलाई कालो/
सेतो बोको या कुनै अमुक पशुको भोग दिन्छु, बलि दिन्छु भन्दै भाकल
गर्दै आफ्नो अभीष्ट कामनाका लागि पशुका सन्तान देवी देवताका
मन्दिरहरूमा लगेर वध गर्ने गरिन्छ । आफ्नो मनकामना पुरा गर्नका
लागि निरीह पशुपक्षीहरू बलि दिनु, बध गर्नुलाई तथाकथित धर्म
मान्िदै आएको छ । अनि भन्ने गरिन्छ ‘यो त हाम्रा बाबु बाजेले चलाइ
आएको धर्म हो, हामी त यसलाई छाड्न सक्दैनौं ” यसरी पुर्खाहरूले
जे जे चलन चलाएर आए ती सबैलाई धर्म भन्दै जान मिल्दैन । आफूले
पालेका छोराछोरी समान पशुप्राणीलाई लगेर भगवतीका मन्दिरमा
आफ्नो अभीष्ट पूरा गर्नका लागि बलि चढाइन्छ । यदि कसैले ठाम्रा
सन्तान छोराछोरीलाई लगेर वध गरिदियो भने हाम्रो हालत के होला ?
धर्मको मर्म प्राणीमात्रको कल्यांणसँग सर्वथा गासिएको हुन्छ ।
पुर्खाहरूका कति चलनहरू ठीक पनि होलान्‌, कति चलनहरू रुढी र
अन्धविश्वासले प्रभावित होलान्‌, कतिपय व्यक्ति र जातिगत स्वार्थले
ग्रसित होलान्‌ त्यसतर्फ हामी कतिले विवेक पुग्याएका हुदैनौं । हाम्र।
कुनै पुर्खा पासो लाएर, पानीमा: डुवेर, आगोले जलेर, भीरबाट लडेर
जस्ता अकालबाट मरेका भए के त्यस्ता घटनालाई पनि हामी परम्परा
भनेर थाम्छौं त ? पुर्खाहरूले गरेका कतिपय काम गलत पनि त हुन
सक्छन्‌, कतिपय सही पनि हुन सक्छन्‌, त्यो सत्‌असत्‌को विवेक गरी
ल्नुट्याउनु आफ्नो पनि त कर्तव्य हौ ।

अहिंसा परमो घर्म

Shree Navatan Dham (SND)

एउटा निरीह प्राणीलाई लगेर आमाका अगाडि मार्न यो पाप
नभए धर्म के हो त ? बलि दिँदा निरीह प्राणीको नै बलि दिइन्छ,

बाघ, भालु, सिंह, सर्प, ब्वाँसो, गोहीहरूलाई बलिका रूपमा लगेर
किन भोग दिइँदैन ? यसरी बलि प्रथाभित्र निरीह प्राणीकै घात गर्ने
क्रुद्र चलन देखिन्छ ।

हामी मानिसभित्र पनि हाम्रा धेरै शत्रु छन्‌, आफूभित्र भएका
इन्द्रियरूपी शत्रुलाई दमन-शमन गरी परमात्मामा समर्पण गर्नु
बास्तविक बलि हो । विवेकशील मानवको काम पनि हो । हामीभित्र
भएका शत्रु के-के हुन्‌ त ? काम, क्रोध, लोभ, मोह, मद, मत्सर यी
मानवभित्र भएका पशुपन हुन्‌ । शास्त्रमा भनिएको थियो आफभित्र
भएका गशुत्वरूपी शत्रुलाई देवी देवताका मन्दिरमा चढाक र
आफूभित्र भएका काम, क्रोधहरूलाई बलि दे, तर मान्छेले यसलाई
स्वार्थवबश उल्टा अर्थ लगाएर कामको प्रतीक बोको, क्रोधको प्रतीक
राँगो, इर्ष्या प्रतीक उँट र उँट नपाउँदा हाँस, कुखुराहरूलाई बलिमा
उपयोग गरेको पाइन्छ तर लौभको प्रतीक बिरालो चाहिँ कोही पनि
बलि चढाउँदैनन्‌ । मान्छेले लोभ चाहिँ सबै आफैभित्र लुकाइ राखेको
हुन्छ । यस्ता प्रतीक पशु प्राणीलाई एउटा न एउटा

देवताहरू कामवासना र पराअहंले पतन भएका दृष्टान्तहरू पाइन्छ ।
अत्यन्त कजुस अनावश्यक लोभ गर्ने मानिस संसार सागरबाट तर्न
सक्दैन । सन्त कबीर यसो भन्नु हुन्छ –

कामी तरे क्रोधी तरे पापी तरे अनन्त ।

बिचरा लोभी ना तरे कहे कबीरा सन्त ॥

जसरी माछो एक टुक्रा मासुको लोभले गर्दा बल्छीमा परेर मर्छ
त्यसरी नै मान्छे मासुको स्वादको लोभमा परेर आफूलाई बर्बादीतिर
धकेल्छ । त्यस्तो अविवेकी मानिसलाई उत्कृष्ट जातको पशु मानिन्छ ।
धार्मिक दृष्टिकोणले मात्र होइन वैज्ञानिकहरूको कथन अनुसार पनि
मासु खानाले शरीरमा ७२ घण्टासम्म ताकत दिन्छ तर ७३ घण्टा भन्दा
उता त्यसले अनकौं रोग निम्त्याउन थाल्दछ । प्राय: जो मांसाहारी छ

बाघ, भालु, सिंह, सर्प, ब्वाँसो, गोहीहरूलाई बलिका रूपमा लगेर
किन भोग दिइँदैन ? यसरी बलि प्रथाभित्र निरीह प्राणीकै घात गर्ने
क्रुद्र चलन देखिन्छ ।

हामी मानिसभित्र पनि हाम्रा धेरै शत्रु छन्‌, आफूभित्र भएका
इन्द्रियरूपी शत्रुलाई दमन-शमन गरी परमात्मामा समर्पण गर्नु
बास्तविक बलि हो । विवेकशील मानवको काम पनि हो । हामीभित्र
भएका शत्रु के-के हुन्‌ त ? काम, क्रोध, लोभ, मोह, मद, मत्सर यी
मानवभित्र भएका पशुपन हुन्‌ । शास्त्रमा भनिएको थियो आफभित्र
भएका गशुत्वरूपी शत्रुलाई देवी देवताका मन्दिरमा चढाक र
आफूभित्र भएका काम, क्रोधहरूलाई बलि दे, तर मान्छेले यसलाई
स्वार्थवबश उल्टा अर्थ लगाएर कामको प्रतीक बोको, क्रोधको प्रतीक
राँगो, इर्ष्या प्रतीक उँट र उँट नपाउँदा हाँस, कुखुराहरूलाई बलिमा
उपयोग गरेको पाइन्छ तर लौभको प्रतीक बिरालो चाहिँ कोही पनि
बलि चढाउँदैनन्‌ । मान्छेले लोभ चाहिँ सबै आफैभित्र लुकाइ राखेको
हुन्छ । यस्ता प्रतीक पशु प्राणीलाई एउटा न एउटा

कामी तरे क्रोधी तरे पापी तरे अनन्त ।

बिचरा लोभी ना तरे कहे कबीरा सन्त ॥

जसरी माछो एक टुक्रा मासुको लोभले गर्दा बल्छीमा परेर मर्छ
त्यसरी नै मान्छे मासुको स्वादको लोभमा परेर आफूलाई बर्बादीतिर
धकेल्छ । त्यस्तो अविवेकी मानिसलाई उत्कृष्ट जातको पशु मानिन्छ ।
धार्मिक दृष्टिकोणले मात्र होइन वैज्ञानिकहरूको कथन अनुसार पनि
मासु खानाले शरीरमा ७२ घण्टासम्म ताकत दिन्छ तर ७३ घण्टा भन्दा
उता त्यसले अनकौं रोग निम्त्याउन थाल्दछ । प्राय: जो मांसाहारी छ

त्यसलाई बढी मात्रमा क्यान्सर, क्षयरोग, दम, सुगर, अल्सर पाइएको
कुरा वैज्ञानिकहरूले प्रमाणित गरिसकेका छन्‌ । हिन्दूराज्यमा मासु खाने
प्रथा भारतको असम, बंगाल, विहारमा बढि पाइन्छ, त्यसमा पनि हाम्रो
देश नेपालमा त राज्य भरै अधिक मांस सेवन गर्दछन्‌ । नेपालमा त
लगभग ८० प्रतिशत मानिसहरूले मांस सेवन गर्ने गरेको पाइन्छ ।
भारतको उत्तरी-दक्षिण र पश्चिमी राज्यमा मांस सेवन गर्ने मानिस
एकदमै कम पाइन्छन्‌ । यही अनुपातमा चुरोट र मादक पदार्थ पनि
नेपालमा अधिक मात्रमा सेवन हुन्छ । मनुस्मृतिमा मासुको
प्रयोगकर्ताहरूलाई अष्टघातक भनी बताइएको छ –

अनुमन्ता विशसिता निहन्ता क्रय बिक्रयी ।

संस्कर्ता चोपहर्ता च खादकाचाष्ट घातका ॥

बेच्ने, किन्ने, काट्न अनुमति दिने, काट्ने, पकाउने, पस्किने,
खाने जस्ता आठै जना बराबरी पापका भागीदारहरू अष्टघाती भनेर
निन्दा गरिएको छ । विष्णु पुराणमा पनि यसो भनिएको छ –

याबन्ति पशुरोमाणि तावत्तिष्ठन्ति नारके ।

वृथा मरणवाप्नोति प्रेत जन्मनि जन्मनि ॥

मारिएका पशुका शरीरमा जति रौं हुन्छन्‌, त्यो मासु खान
व्यक्तिहरुले त्यति वर्षसम्म नारकीय यातना भोग्नु पर्छ ।
गीतामा श्रीकृष्णले भन्नु हुन्छ- “ईश्वर सर्वभूतानां हृदयेपर्जुन
तिष्ठति” हे अर्जुन ! सबै प्राणीको हृदयमा आत्मारूपले ईश्वर रहनुहुन्छ ।
महाभारतमा के उल्लेख छ भने सय वर्षसम्म कठोर तपस्या
गरेको पुण्य र केवल हिंसा नगरेको पुण्य बराबर हुन्छ ।

अहिंसा परम यज्ञस्तथाहिँसा परें फलम्‌ ।

अहिंसा परम मित्रमहिंसा परमं सुखम्‌ ॥

अहिंसा नै परम यज्ञ हो । अहिंसाले नै परम्‌ पुण्यफल प्राप्त हुन्छ ।
परम्‌ मित्र पनि अहिंसा नै हो । अहिंसाबाट मोक्ष र परम्‌ सुख प्राप्त
हुन्छ । मांस भक्षण गर्नाले पवित्रता नष्ट हुन्छ, दयालुता नष्ट हुन्छ अनि
सत्यता नष्ट हुन्छ, सत्गति नष्ट हुन्छ, सुमति नष्ट हुन्छ र कोमलता
नष्ट हुन्छ । यति भन्दैमा मात्र पनि अहिंसाको परिभाषा सकिंदैन । सबै
हिंसा छाडेर अहिंसक बनौं त्यसैमा सुख, शान्ति र आनन्द छ ।

अहिंसाबाट नै परम पद मोक्ष पनि पाइन्छ । “अहिंसा परमो धर्म
नामक यो लेख झापाली कवि श्री मोहन प्रसाद घिमिरे शनिश्चरे को
हो । यो सानु पुस्तिकामौ अनरूप भएको हुनाले यसमा स्थान
प्राप्त गरेको छ । किनभने अहिंसा नै हाम्रो परम्‌ धर्म हो।
अलग अलग धर्मावलम्बी र महानुभावहरूले पनि मासु
खानु हुदैन भन्ने विषयमा प्रकाश पारेका छन्‌ । संकलित,
हिन्दू धर्म : यदि तिमीले मारेको जनावरलाई पुनः जीवित पार्न
भने उनीहरूलाई मारेकोमा तिमी दोषी हुने छौ हु । त्यसैले तिमी नर्क
जानेछौ, कुनै हालतमा पनि तिम्रो मोक्ष हुन सक्दैन ।

“जसले अरु प्राणीहरूलाई बध गरेर त्यसको मासु द्वारा आफ्नो-आफ्नो
शरीर पोस्ने ईच्छा राख्छ, उसले जुनसुकै जीव भएर जन्म लिए तापनि
ज्यादै दुर्दशामा बाँच्नु पर्ने हुन्छ ।” ~महाभारत

इस्लाम धर्म : “अन्य प्राणीहरू प्रति दया गर्नेलाई मात्र अल्लाहले पनि

दया गर्नु हुन्छ । तिमीहरूको पेटलाई जनावरहरू चिहान नबनाओ ।”
” प्रोफेट मोहम्मद, हड्यि

सिख धर्म : “गाजा, मादक पदार्थ तथा मासु खाने व्यक्तिहरूले
जतिसुकै तीर्थ, उपवास र पूजा पाठ गरेतापनि तिनीहरू सबै नर्कमा
नै जानेछन्‌ ।” – गुरुग्रन्य

इसाई धर्म : “पेटका लागि मासु र मासुका लागि पेट : तर ईश्वरले
दुवै नष्ट गर्नु हुनेछ । मासु चपाउन नपाउँदै, ईश्वरको क्रोध ती

मानिसहरूको विरुद्धमा जाग्यो र ती मानिसहरूमा भयानक महामारी
ल्याइदिनु भयो ।” 1 बाईबल

बौद्ध धर्म : “जनावरहरूलाई मारेर तिनीहरूको मासु देवी
देवताहरूलाई चढाउनु भनेको आमालाई उनैको सन्तानको मासु बलि
चढाए जस्तै हो र यो भयानक ठूलो भूल पनि हो ।”

यहुदी धर्म : “सबै मानिसहरूसँग मन हुन्छ, जसलाई अरुको कष्ट
देख्दा असह्य दुःख हुन्छ । श्रेष्ठ मानवले आफूले जीवित देखि रहेको

मारेको देख्नु परेमा उसलाई असत्य दु:ख हुन्छ,
उनीहरूको मर्ने बेलाको चित्कार सुनेर पनि फेरि तिनैको मासु कदापि
खान सक्दैन अर्थात्‌ हुदैन ।” – मैन्सियस, अध्याय ४

मासु खाएर गरेको धर्म,कर्म पितृकार्य- तर्पण, पुण्य दानादि भूस कै
समान हुन्छ भन्ने कुरा एक महान्‌ कविले पनि भन्नु भएको छ।

जो मासु खाई पछिबाट गरिन्छ दान,

त्यो दान त हुन गयो भूस कै समान ।

अन्ने बुझी कीर्तन नाच गान,

श्रीकृष्णको अब गरौं शुभ नाम पान ॥

Enable Notifications    Subscribe No thanks